TUINDORP OOSTZAAN EN HET ZONNEPLEIN

Amsterdam bestreek in de Gouden eeuw het gebied dat we nu de 'grachtengordel' noemen. In de 18e eeuw stagneerde de groei van de stad en pas in de tweede helft van de 19e eeuw vonden vanuit het oude centrum grootschalige uitbreidingen naar het westen, oosten en zuiden plaats. Voor de noordkant van de stad was nauwelijks belangstelling; het IJ bepaalde de grens van de groei. Dat zou echter niet lang meer duren. Plannen voor woonwijken in het noordelijk stadsdeel werden gesmeed en vanaf 1920 op diverse plaatsen uitgevoerd.Aan de noordzijde van het IJ verrezen vanaf de Van de Pekbuurt nieuwe stadsdelen, die het tot dan toe bekende uitzicht van de stad op de dijkbebouwing van Buiksloot en Nieuwendam voorgoed aan het oog onttrokken. Bij Nieuwendam in het oosten van 'Noord', ontstond een project van sociale woningbouw rondom het nieuwe Purmerplein. In het westen werd ver weg van alle bestaande en geplande bebouwing Tuindorp Oostzaan aangelegd. Het kwam te liggen als een eenzaam bebouwd eiland langs een oud polderland en diende in eerste instantie als huisvesting voor de werknemers van de NDSM (de Nederlandsche Dok en Scheepsbouw Maatschappij). Er was sprake van noodwoningen. Amsterdam was destijds onzichtbaar vanuit deze nieuwe uitbreiding. Het nieuwe tuindorp klampte zich dan ook als het ware vast aan de oude polderdijk die er voor een groot deel langs liep: de Landsmeerder- en Oostzanerdijk. Vanaf die dijk die ooit de noordgrens van het IJ was liepen de naamgevende dorpen Landsmeer en Oostzaan in lange lintvorm naar de noordelijke horizon met links en rechts uitgestrekte weilanden, sloten en plassen. In het noordwesten lag, net niet zichtbaar, Zaandam. Tuindorp was de eerste wijk van Amsterdam die niet aansloot op de vanuit de vanuit het centrum geplande bebouwing. De wijk lag eenzaam aangeschurkt tegen dorpen waarmee het historisch niets gemeen had. In een tijd waarin het openbaar vervoer nog niet zo veel voorstelde en de afstand naar de stad groot was kon in Tuindorp Oostzaan een eigen dorpscultuur ontstaan. Op winkelpleinen ontmoetten de bewoners elkaar en daar werden de dagelijkse nieuwtjes uitgewisseld. Het Zonneplein was het centrum van de wijk en het Zonnehuis de plaats waar bijzondere evenementen plaatsvonden. Er waren voor die tijd indrukwekkende schoolgebouwen opgetrokken die Tuindorp aanzien en eigenwaarde gaven. De jeugd kon dicht bij huis opgroeien en les krijgen in een vertrouwde omgeving. Ruim 30 jaar later werd buit het bedijkte Tuindorp in het oosten Terrasdorp aangelegd. De nam verwees naar de aanleg in lagere en hogere delen die vooral bij het Ananasplein zichtbaar was. De straten kregen fruitnamen waardoor er al snel van Tuttifruttidorp werd gesproken. Tot in het midden van de jaren zestig was Tuindorp een redelijk gesloten gemeenschap met contacten langs en over de Landsmeerder- en Oostzanerdijk. Het was een gezellig dorp met feesten en evenementen. Amsterdam was nog steeds ver weg. De Coentunnel sloeg als eerste een bres in het omringende landschap. Een groot deel van de polder naar het Noordzeekanaal was niet of nauwelijks meer toegankelijk. De Molenwijk werd gebouwd en belemmerde voortaan het vrije uitzicht op het vlakke noorden. De mensen die er zich vestigden hadden niets of nauwelijks iets met Tuindorp gemeen. In het oosten werden heipalen voor de Buiksloterbanne in de grond geslagen en met de ringweg werd later de omsingeling voltooid. Uiteindelijk was Tuindorp toch opgeslokt door het oprukkende Amsterdam. De gebeurtenis die natuurlijk in het geheugen van alle oude Tuindorpers gegrift is, is de watersnood van 1960. Een dijk van Zijkanaal H was doorgebroken en het water stroomde met grote snelheid en enorme hoeveelheden de polder in, op weg naar Tuindorp Oostzaan. Heel het oude dorp kwam blank te staan. Nadat het gat in de dijk gedicht was kon begonnen worden met het wegpompen van het water. Op 29 januari mocht iedereen weer naar huis om schoon te maken. Op het Zonneplein stond een tent waar je 's avonds eten kon krijgen. De watersnood liet diepe littekens na. De schade aan huizen en tuinen kon hersteld worden, maar er was veel onvervangbaars verloren gegaan of ernstig beschadigd, vooral foto's en familiedocumenten. In de jaren zestig waren het Zonneplein en het Zonnehuis het centrum van Tuindorp Oostzaan. Andere winkelpleinen, zoals het Ananasplein en het Mercuriusplein, waren plaatsen waar je je dagelijkse boodschappen deed en nieuwtjes uitwisselde, maar op het Zonneplein kon je naar de film, naar dansles en concerten. Zie ook:http://www.historischearchief-toz.nl en http://www.fijnzonneplein.nl

MAGISCH GLASTONBURY

Ruim 25 jaar geleden las ik voor het eerst over Glastonbury. 'Nevelen van Avalon' van Marion Bradley was net in Nederland verschenen en beschreef het verhaal van priesteres Morgana le Fay over de ondergang van het rijk van Koning Arthur en daarmee ook de verdwijning van de aloude heidense wijsheid die sinds de tijd van Stonehenge had bestaan. In het boek staat Avalon voor de plaats waar die wijsheid sinds oudsher werd bewaard en was Glastonbury de plek waar het eerste christendom in Engeland onstond. Het zou om dezelfde locatie gaan en dat bleek ook toen in 1191 monniken van de abdij van Glastonbury een graf vonden waarin ze naast een skelet een loden kruis aantroffen met de tekst:' Hier ligt begraven de beroemde koning Arthur op het eiland Avalon'. Sindsdien wordt Glastonbury geidentificeerd als het legendarische Avalon. Toen ik Glastonbury de eerste keer per auto vanuit het oosten naderde ontwaarde ik de kenmerkende markante 'Tor' al op ongeveer 20 kilometer afstand. De heuvel rees als een vulkaan uit het overigens relatief vlakke landschap op. Dichterbij gekomen zag ik ook de terrassen langs de hellingen en de St.Michaelstower op de top. De Tor stond bekend als een toegangspoort naar de Keltische Andere Wereld van het Elfenvolk waar koning Gwyn ap Nudd heerste. Een grote steen op de zuidelijke helling geeft aan waar men de Andere Wereld binnen kon gaan. De Andere Wereld wordt ook wel Avalon genoemd waarheen Arthur per schip werd gebracht na zijn laatste veldslag. Morgana le Fay zou er zijn wonden verzorgen Glastonbury was altijd al een bijzondere en mooie plaats maar vanaf de jaren tachtig kreeg het ook steeds meer een alternatief karakter. Mensen uit vele landen streken er neer, Vaak voor een vakantie, maar soms ook om er te blijven wonen. Er ontstond een alternatief winkelcentrum en later een Goddess Temple en alle seizoensfeesten worden er in en rond het centrum gevierd in allerlei uitdossingen. Op 30 april, aan de vooravond van 1 mei, wordt Beltane, het Keltische vruchtbaarheidsfeest gevierd met veel rode en groene kleuren in het straatbeeld.

ECHTE BOEKEN, BIJZONDERE BOEKWINKELS, MOOIE BIBLIOTHEKEN

Ik weet niet meer precies wanneer het grote lezen begon maar er was een moment waarop de leesgierigheid begon. Ik vond lezen al vroeg leuk want ik las niet alleen maar woorden en zinnen maar ontdekte al gauw mooie verhalen en boeiende dingen. Door het lezen van boeken leerde ik van alles en nog wat en zo begon de ontdekking van de wereld. Via boeken reisde ik naar andere landen en tijden. Ik las hoe het leven elders in de wereld en in vroeger tijden was. Ik ontdekte ook al snel de kleine wijkbibliotheek aan de Kometensingel in Amsterdam Noord, een mooi gebouw in landelijke bouwstijl, waarschijnlijk van de Amsterdamse School. Daar ging een wereld voor me open en menige woensdagmiddag zat ik daar tussen de boeken te snuffelen en me te verbazen over wat er allemaal geschreven was. De vriendelijke mevrouw achter het bureau had al snel door dat ik een beetje leesgek was en liet me regelmatig nieuw binnengekomen boeken zien waarvan ze dacht dat ik die wel leuk zou vinden. Dat enthousiaste lezen zou nooit meer over gaan. Sommige boeken zijn bijna aaibaar. Het vasthouden van een echt boek, het doorbladeren van geurend papier en het bekijken van mooie omslagen was al een avontuur op zich. Tegenwoordige digitale versies en luisterboeken mogen in een behoefte voorzien, maar geef mij maar het papieren exemplaar dat lekker in de hand ligt en vanuit een knusse stoel of in bed lekker weg leest. Boekenkasten in winkels en thuis zijn schatkamers van kennis, schoonheid en beleving; je raakt er niet in uitgekeken en je ontdekt altijd wel weer een boek dat je nog niet of al heel lang niet meer gezien hebt. Als ik ergens op bezoek kom is kijken waar de boeken staan het eerste wat ik meestal doe. Boekenkasten vertellen iets over de bewoners, het ontbreken van boekenkasten of zelfs boeken ook. Tijdens mijn werk in musea in binnen- en buitenland zag ik indrukwekkende bibliotheken met schitterende collecties waarin soms eeuwen kennis lagen opgeslagen. Vooral de antiquarische werken hadden mijn aandacht en zo ontdekte ik ook het werk van Johan Picardt, een predikant uit Coevorden, die omstreeks 1660 de oudheidkundige monumenten van Drenthe beschreef. Het zou de belangrijkste bron worden voor mijn onderzoek naar de historische achtergronden van verhalen over witte wieven in Oost-Nederland en elfen in Groot Brittannie en Ierland.Mijn boek er over verscheen in 2011. Mijn werkkamer staat propvol met boeken over van alles en nog wat maar vooral veel werken over archeologie, geschiedenis en mythologie in Europa en het Midden-Oosten. Daarnaast is er een bescheiden hoeveelheid thrillers en fantasyboeken. Tussen dit alles bevinden zich hier en daar een oude treintje, enige schilderijen en prenten, een oude pendule en wat archeologische vondsten.

MOUNT SNOWDON BEKLIMMEN

Het was niet ver lopen naar het pad dat naar de top van Mount Snowdon leidde, zei de vriendelijke eigenaresse van het B&B-adres Plas-Y-Coed/ Vijf kilometer dus en toen 1000 meter om hoog en weer omlaag over een afstand van 10 kilometer.Adembenemende uitzichten en weer terug bij de open haard en een potje bier.

MYKENE EN DE TROJAANSE OORLOG

Omstreeks 800 voor Christus schreef Homerus over de Trojaanse oorlog die toen al vijf eeuwen eerder had plaats gevonden en nog slechts in mythen voort leefde. Hij verhaalde over koning Agamemnon die met zijn troepen zijn burcht via de 'leeuwenpoort' verliet om Troje te straffen voor de ontvoering van koningin Helena van Sparta. Met hem trokken andere Griekse vorsten met hun troepen ten strijde. Er volgde een tienjarig beleg van Troje. Uiteindelijk wonnen de Grieken en Agamemnon keerde zegevierend terug naar Mykene. Daar wachtte hem zijn echtgenote Klytaimnestra en haar minnaar die Agamemnon om het leven brachten. In de 19e eeuw groef de schatrijke bankier en 'selfmade' archeoloog Heinrich Schliemann, na uitgebreide opgravingen in Troje, later ook in de graven van Mykene die zich onmiddellijk na het betreden van de Leeuwenpoort aan de rechter zijde van de toegangsweg bevonden. Hij legde er enorme kostbaarheden bloot waaronder het gouden gezichtsmasker van Agamemnon. De vondsten bleken later van veel oudere datum te zijn. Schliemann had echter hoe dan ook de mythologie van het oudste Griekenland weer laten herleven.

CORNWALL, LAND VAN OEROUDE STEENKRINGEN EN GRAFTOMBEN, HEILIGE BRONNEN EN KAPELLETJES EN UITERAARD KONING ARTHUR

Al in de Bronstijd werden in het prachtige Cornwall steenkringen en graftomben van enorme keien aangelegd. Het land wemelde van de heilige bronnen die gezien werden, evenals andere waterlichamen, als toegangspoorten naar de Andere Wereld. Eeuwenlang werden hier offers gebracht. Na de kerstening kregen de meeste de naam van een beschermheilige. Vanuit de bronnen lopen talloze beken via soms diepe kloven en hoge watervallen naar zee. In een van de kloven, Rocky Valley, even ten noorden van Tintagel, zijn twee labyrinten uit de Bronstijd in de rotswand gegraveerd. Tintagel is traditioneel de geboorteplaats van Koning Arthur, de laatste Keltische vorst. Zijn laatste veldslag streed hij bij Camlann waarbij hij zwaar gewond raakte en naar het eiland Avalon gebracht werd. Zijn zwaard Excalibur werd volgens de overlevering Bij Dozmary Pool terug gegeven aan de Vrouwe van het Meer.

IRELAND, the mysterious and magical ancient island

'Travel back through the mists of time to the days when the gods of land, sea and air ruled the mysterious, magical and turbulent country of ancient Ireland.'